Pigogflog

Yr Ysgariad Mawr

2012-01-14T14:07:00.002+01:00

Ond yw'r holl bobl nad ydynt yn byw yn yr Alban ac sy'n mynnu bod ganddyn nhw hawl i bleidleisio mewn refferendwm ar annibyniaeth, ar y sail bod ysgariad yn effeithio ar y ddau barti, yn sylweddoli nad oes angen cydsyniad y ddau barti i ysgaru?Hyd yn oed os nad yw'r ochr arall yn cydsynio, gallwch ysgaru ar ôl pum mlynedd.

Rhyngwladol = Saesneg yn unig

2007-06-20T20:09:00.000+01:00

Ym mis Mai 2007 ysgrifennwyd llythyr i'r Western Mail i gwyno am ddifyg defnydd o briod iaith Cymru yn ein maes awyr cenedlaethol ni - Cardiff International Airport Ltd. Atebodd y Cyfarwyddwr Rheoli, Jon Horne, drwy ddweud bod mwy o arwyddion Cymraeg nag erioed o'r blaen yn y maes awyr a bod hyn yn brawf bod annog y sector breifat, yn hytrach na'i gorfodi, i ddefnyddio'r Gymraeg yn llwyddo. Dyma wrth gwrs yw dadl Bwrdd yr Iaith Gymraeg: gwell annog na gorfodi. Mae'n wir bod rhai arwyddion Cymraeg yno, ac efallai yn wir bod mwy nag erioed o'r blaen, ond gwir plaen yw mai eithriadau prin yw arwyddion Cymraeg yno, ac nid oes sill o Gymraeg i'w chlywed yno. Dyma'r dystiolaeth. Anfonwch at: customer.relations@cwl.aero i gwyno.

Gwahardd y Gymraeg yn y Gweithle - Yn ôl i´r Ganrif Ddiwethaf

2007-06-14T12:08:00.000+01:00

Soniodd Carwyn Jones am achos Williams v Cowell ac Arall 1997 (EAT/0904/97) yn y Cynulliad
ddydd Mawrth wrth ateb y cwestiwn brys am Thomas Cook. Mae´r linc isod yn mynd â chi at fanylion yr achos gwreiddiol a´r achosion wedyn.

http://www.employmentappeals.gov.uk/Public/results.aspx?id=820

Yn ôl â ni i Lanwnda yn 1996. Yn fras, yn yr achos hwnnw siarsiodd perchennog bwyty (Ms Lois Cowell) Gwilym Williams i siarad Saesneg gyda gweddill y staff (er eu bod i gyd yn gallu siarad Cymraeg) achos pan oedd hi yn y gegin roedd hi angen deall beth oedd yn mynd ymlaen. Gwrthododd Mr Williams gydymffurfio a chafodd y sac. Dygodd achos yn erbyn Mr a Mrs Cowell am gamwahaniaethu hiliol: (1) am iddo gael ei orfodi i siarad Saesneg gyda ei gydweithwyr Cymraeg;(2) iddo gael ei ddiswyddo am beidio â gwneud hynny.

Cytunodd y Tribiwnlys iddo fod yn destun camwahaniaethu hiliol ar y ddau gyfrif. Yn unol â dyfarniad mewn achos cynharach: Cyngor Sir Gwynedd v Jones ac arall (1996) ICR 833, daliodd y Triwbiwnlys fod y Cymry yn un grwp ethnig anwahanadwy at ddibenion adran 3 o Ddeddf Cysylltiadau Hiliol 1976. Mae hyn yn bwysig achos o safbwynt y gyfraith y mae´r Cymry, er nad yn hil fel y cyfryw, yn un grwp ethnig (boent yn siardwyr Cymraeg ai peidio).

Er y gellid dadlau y byddai Mr Williams wedi gallu cadw ei swydd drwy ildio i orchymyn Mrs Cowell gan ei fod gallu siarad Saesneg - ei ddewis personol ef oedd siarad Cymraeg - daliodd y Tribiwnlys ei fod, er hynny, wedi dioddef colled:

"In the view of the Tribunal, the fact that the Applicant could, if he wished, have complied with Mrs Cowell’s requirement that he speak English does not in itself prevent that requirement from being a detriment. It is perhaps a matter of comment, if not universal, human experience that people feel a particular affinity for their mother tongue and use it as a matter of natural course when in the company of others of the same ethnic group. In the view of the Tribunal the requirement of Mrs Cowell that the Applicant speak English to his Welsh-speaking colleagues in the kitchen did amount to subjecting him to a detriment. It must be remembered that there was no complaint against the Applicant that he refused to speak English to Mrs Cowell or that he ever refused to keep her fully informed of matters relevant to his work."

Mae´r uchod yn arwyddocaol yng nghyd-destun Thomas Cook achos yn eu mawrfrydigrwydd dywedant nad ydynt yn bwriadu disgyblu neb am siarad Cymraeg yn y gweithle:

"Nid ydym yn bwriadu disgyblu unrhyw un am siarad Cymraeg yn y gweithle. ond ni fyddwn yn gwneud hynny chwaith". (o wefan Bwrdd yr Iaith)

Hywrach mai´r hyn sydd yn eu meddwl nhw yw´r ffaith bod Mr Williams wedi cael ei ddiswyddo am wrthod siarad Saesneg gyda chydweithwyr, ac wrth gwrs dyw Thomas Cook ddim yn bwriadu mynd mor bell â hynny. Ond rhaid i Thomas Cook sylweddoli bod y Tribiwnlys Diwydiannol yn achos Cowell wedi dal bod mynnu bod cyflogai yn peidio â siarad Cymraeg gyda chydweithwyr Cymraeg yn y gweithle yn fater o gamwahaniaethu hiliol uniongyrchol ynddo ei hun o dan y Ddeddf Cysylltiadau Hiliol. Mae´n wir bod y Tribiwynlys Apêl wedi cwestiynu beth yn union oedd natur y golled a ddiodefodd Mr Williams, ond nid oedd o fewn cylch gwaith y Tribiwnlys hwnnw i ystyried hynny yn fanwl.

Felly, ddeng mlynedd yn ddiweddarach, er gwaethaf yr holl waith da gan Fwrdd yr Iaith ac er gwaethaf ymdrechion gwiw ein Cynulliad Cenedlaethol a´n Llywodraeth Genedlaethol, mae hi´n dal yn bosib i rywun meddwl ei bod yn bosibl ac yn rhesymol i wahardd siaradwyr Cymraeg rhag siarad aí gilydd yn Gymraeg yn y gweithle. Mae diffyg enfawr o ran ymwybyddiaeth, ond onid codi ymwybyddiaeth yw forte y Bwrdd? Y gwir trist yw nad oes dealltwriaeth drwy Gymru a´r tu hwnt am le´r iaith yn ein bywyd cenedlaethol. Fe fyddai Mesur Iaith Newydd yn anfon neges glir a diamwys i bawb yn y wlad bod y Gymraeg yn briod iaith Cymru aí bod yn iaith swyddogol at bob diben. Mae amser chwarae wedi dod i ben, mae´n bryd cymryd ein hawliau o ddifrif.

Hola. bon dia!

2007-06-11T14:38:00.000+01:00

Cyfarchion o Barcelona! Newydd dal i fyny gyda'r storom am Thomas Cook. Hoffwn ei gwneud yn glir NA wnes i fwcio fy nwgyliau drwy'r cwmni hwnnw! Ar y ffordd allan gwnes i dipyn o ymchwil ar ddwyieithrwydd Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd gan fod y Rheolwr wedi bod yn brolio'r cynnydd yn y Western Mail ac yn dadalu bod perswâd yn gallu cyflawni gymaint mwy. Doedd gen iddim rhewm i feddwl ei fod yn dweud y gwir, ond roeddwn i eisiau rhoi cyfle iddo. Hyd y gwelaf, does na ddim cynnydd wedi bod ers imi hedfan oddi yno dair blynedd yn ôl! Uniaith Saesneg yw'r arwydd mawr y tu allan i'r adeilad sy'n datgan Cardiff Wales International Airport. Mae ychydig o arwyddion dwyieithog wrth ichi fynd i mewn, ond mae mwy o arwyddion uniaith Saesneg. Does dim un arwydd dwyieithog yn y neuadd ar y llawer cyntaf, ac yn y lolfa ymadael ei hun, yr unig ddefnydd o'r iaith yw'r arwyddion yn i siop nwyddau di-doll -sydd hefyd yn cynnwys detholiad da o lyfrau Cymraeg a Chymreig gan y Lolfa. Uniaith Saesneg yw'r wybodaeth ar y sgrinau am awyrennau yn cyrraedd ac yn ymadael. Uniaith Saesneg yw'r cyhoeddiadau dros y tanoi - er bod y rhai diogelwch wedi'u rhag-recordio. Does na ddim byd sy'n anodd yn dechnegol am newid y sefyllfa hon dros nos ac ni fyddai'n costio swm anferthol, ond y gwir yw, er bod rheolwr y maes awyr yn pledio achos perswâd, fel y CBI, mae canlyniad neu ddiffyg canlyniad i'w weld yn eglur. Os yw perswad yn gweithio, ble mae'r canlyniadau?

Yng Nghatalwnia, mae 'na ddeddf iaith. Ym maes awyr Barcelona, mae pob arwydd yn dairieithog- Catalaneg, Sbaeneg a Saesneg. Mae'r cyhoeddiadau dros y tanoi yn dairieithog. Rydych chi'n gwybod eich bod chi yng Nghatalwnia. A dweud y gwir, mae pethau wedi mynd i'r fath eithafion 'ma, fel bod rhai pethau yn uniaith Gatalaneg, allwch chi gredu hynny?

Eniwe, digon o wleidyddiaeth iaith! Amser am gyntun bach....Fins aviat.....

Y Siop Dsips yng Nghas-gwent (II)

2007-06-09T17:44:00.000+01:00

Wel, dw i wedi bod draw yng Nghas-gwent ar drywydd siop dsips! A do, ffindes i un (gweler y llun gyferbyn). Uniaith Saesneg oedd yr arwydd a doedd dim gair o Gymraeg ar y fwydlen y tu fewn nag i'w glywed gan y staff na'r cwsmeriaid eraill. Ond, does dim byd rhyfedd yn hynny. Mae 'na siopau tsips tebyg ar draws y wlad - hyd yn oed yn y Gorllewin ger y lli! A bod yn onest, doedd proffil gweledol y Gymraeg yng Nghas-gwent ddim yn annhebyg i broffil yr iaith mewn lleoedd eraill lle mae canran uwch o lawer o siaradwyr Cymraeg. Roedd arwyddion y sector cyhoeddus at ei gilydd yn ddwyieithog - Canolfan Byd Gwaith, yr Heddlu, Cadw (ar gyfer y castell wrth gwrs - er doedd dim arweinlyfr Cymraeg ar gael...), y Ganolfan Groeso. Roedd arwyddion y cyfleustodau fel y rheilffyrdd a'r post hefyd yn ddwyieithog. Fel pob man y dyddiau hyn, roedd yno siop Tesco, gyda lefel o ddwyieithrwydd fyddai'n rhoi rhai o ganghennau'r brifddinas yn y cysgod. Roedd yr iaith yn brigo i'r wyneb yn Boots a W H Smith a'r banciau yn yr un ffordd. Geiriau (Cymraeg) gan Menna Elfyn, ymhlith eraill, yn addurno'r cerfluniau yn y Stryd Fawr. Roedd modd llymeitan yn Afon Gwy (y dafarn nid yr afon) a bwrw'r nos yn Ty Munud Diwethaf. Te "Cymreig" oedd yn nhebotiau St Mary's Street Tea Rooms ac roedd modd bwyta Welsh Breakfast yn un o'r tafarnau/bwytai. Ydy, mae Lloegr ochr draw i'r afon, ond mae Cas-gwent yng Nghymru.

Wrth edrych ar y botel hanner wag, mae'n dristwch bod ardaloedd eraill o Gymru lle mae'r iaith yn gyfrwng cymunedol fawr nes ymlaen na Chas-gwent o ran croesawu'r iaith i'r arena gyhoeddus. Dyna pam mae angen hwb mawr ymlaen - fel y 2.3 miliwn ewro y mae Llywodraeth Gwlad y Basg wedi neilltuo i hyrwyddo'r Fasgeg yn y gweithle!!! (Tybed ydy Thomas cook yn masnachu yno?) Mae'n glir bod Llafur Prydain yn gweld y Gymraeg fel iaith y gegin, iaith y buarth, ac iaith yr ysgol, ond heb fod yn ddigon parchus i gymryd ei lle ym myd mawr yr oedolion.

Bydd Gwenda Thomas yn parhau i hiraethu am dafotieth y glowyr a thishen lap ond yn cwestiynau a ddylid gwneud defnydd o'r iaith mewn pethau sy'n cyfrif (fel deddfwriaeth). Mae angen i'r Gymraeg gael ei lle ym mhob rhan o'n bywyd, ond nod Llafur Prydain yw cadw goruchafiaeth y Saesneg ym mhob pau.

Wrth edrych ar y botel yn hanner llawn, o ystyried bod Lloegr namyn herc, cam a naid dros y bont, mae'n syndod pa mor Gymreig mae Cas-newydd yn teimlo. Er yr holl arwyddion Cymraeg dros y lle i gyd, doeddwn i ddim yn ymwybodol o unrhyw wrthryfel yn eu herbyn yn mudferwi ar lannau afon Gwy. Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi llwyddo i stwffio'r arywddion dim ysmygu dwyieithog i bob man yn y wlad, heb eithrio Cas-gwent, drwy ddeddfwriaeth. Dw i'n siwr bod nifer wedi cwyno, ond pwy nad yw'n hoffi cwyno? Petai'r siop dsips rywbryd yn y dyfodol yn gorfod gwneud peth darpariaeth yn Gymraeg e.e. ychwanegu'r geiriau 'psygod a sglodion' i'r arwydd a rhoi bwydlen Gymraeg y tu fewn, a phetai modd i'r siop gael cymorth i wneud hynny drwy ryw ostyngiad yn y trethi busnes, dw i'n amau'n fawr a fyddai yna chwyldro yng Nghas-gwent. (Yn un peth, mae'r perchennog yn ymddangos yn oleuedig iawn mewn ffyrdd eraill drwy ei ymdrechion 'gwyrdd'). Codi dychryn yn ddi-sail y mae Rhodri Morgan a'i griw yn y ffordd mwyaf dan-din er mwyn hollti'r wlad. Yr unig ffordd yr erys y Blaid honno mewn grym yw bod yn blaid 'Southwales'. Hanfod 'Southwales' yw: dim Cymraeg.

BOICOTIWCH THOMAS COOK!

2007-06-08T22:53:00.000+01:00

Mae Thomas Cook ym Mangor wedi gwahardd ei staff Cymraeg rhag siarad â'i gilydd am y gwaith yn Gymraeg.

"Thomas Cook requests that all staff speak English when discussing work-related matters in the work place. This ensures clear communication at all times and is respectful to team members who do not speak other languages. Thomas Cook employs staff from many cultural backgrounds, therefore the company appreciates its staff may want to talk to colleagues in other languages for anything that is non business-related."

Oes angen Mesur Iaith newydd?

Y Siop Dsips yng Nghas-gwent

2007-06-08T21:09:00.000+01:00

Cwbl warthus oedd sylwadau ysgafala Rhodri Morgan yn y Senedd y diwrnod o'r blaen am y siop dships yng Nghas-gwent a'r Mesur Iaith newydd. Mae'n amlwg nad yw Mr Morgan na Mr Jones wedi darllen Mesur drafft y Gymdeithas neu fydden nhw ddim yn ei lurgunio drwy fynnu ei fod yn argymell gorfodi pob busnes i weithredu yn uniaith Gymraeg cyn gynted ag y deuai'r Mesur i rym. Y gwir yw bod y Mesur yn cymryd ystyriaeth o natur darparwr y gwasanaeth a natur ieithyddol yr ardal lle mae cwsmeriaid yn byw. Er enghraifft, ni ddisgwylid yr un lefel o wasanaeth yn Gymraeg gan fusnes oedd yn gwerthu deunyddiau rhwymo llyfrau yn Llanandras â siop fara yng Nghaernarfon. Byddai'r Mesur yn sicrhau bod 'na lefel sylfaenol o wasanaeth yn Gymraeg y gallai pawb yng Nghymru ddisgwyl ei gael gan bob darparwr, ond byddai manylion y lefelau uwch i'w pennu gan gorff cynrychioliadol a democrataidd. Gorfodaeth unffurf?

Lle mae'r Gymdeithas yn siarad yn aeddfed am hyblygrwydd, mae Llafur Prydain yn sôn yn blentynnaidd am ddewis rhwng gorfodaeth unffurf neu wneud bygar ôl. Dyna yw "dewis" iddyn nhw. Lle mae'r Gymdeithas actiwiali wedi eistedd i lawr a thrafod a llunio dogfen, beth mae Llafur Prydain wedi cynnig i'r broses? Y jôc o ddogfen o'r enw "Iaith Pawb"?

Petawn i'n byw yng Nghas-gwent, byddwn i'n grac iawn bod Rhodri Morgan wedi dweud (1) nad oes gan rhyw 10% i boblogaeth y dref (9.3 yn ôl y cyfrifiad diwethaf) unrhyw hawl i ddefnyddio'r Gymraeg mewn siop dsips (2) nad oes neb o blith y 1000 o siaradwyr Cymraeg yn y dref ddigon o allu yn yr iaith i ofyn am dsips yn Gymraeg na deall yr ateb; a (3) bod trigolion y dref a pherchnogion y siopau tsips yn arbennig, mor wrth-Gymraeg fel y byddent yn barod i dorri'r gyfraith yn hytrach na dangos bwydlen yn Gymraeg yn y siop wedi cyfnod rhesymol o amser i wneud hynny.

Sut yn y byd mae aelodau o Blaid Cymru yn meddwl o ddifrif am mynd i glymblaid gyda chiwed mor dwp ac anegwyddorol â Llafur Prydain?

Biwrocratiaeth

2006-08-15T18:54:00.001+01:00

"I live in the Managerial Age, in a world of "Admin." The greatest evil is not now done in those sordid "dens of crime" that Dickens loved to paint. It is not done even in concentration camps and labour camps. In those we see its final result. But it is conceived and ordered (moved, seconded, carried, and minuted) in clean, carpeted, warmed and well-lighted offices, by quiet men with white collars and cut fingernails and smooth-shaven cheeks who do not need to raise their voices. Hence, naturally enough, my symbol for Hell is something like the bureaucracy of a police state or the office of a thoroughly nasty business concern."
C. S. Lewis Ysgrifwr a nofelydd plant(1898 - 1963)

"The only thing that saves us from the bureaucracy is its inefficiency."
Eugene McCarthy Gwleidydd o'r UD (1916 - 2005)

"Any sufficiently advanced bureaucracy is indistinguishable from molasses." Anhysbys

"Bureaucracy defends the status quo long past the time when the quo has lost its status." Laurence J. Peter Addysgwr ac ysgrifewnnwr o'r UD(1919 - 1988)

Twt lol!

2006-08-12T21:36:00.000+01:00

Mae dimLOL yn ffac o depressing read! Odd na pethe da yndo fe - gwnaeth Colofn Gas Gwilym Owen wneud i fi wyrthin, stori dda odd yr un am fan ordrom y Llyfrgell Genedlaethol, a cododd 'Trafferthion Teifi' wên - ond odd wir eisie ailbobi helyntion pornograffaidd Rhodri Ogwen? Hen newyddion...a so what? Mae'r boi yn lico snortio a ffwcio - yw e'n unigryw? Oddwn i eisie gwbod am brynu pans o Next? (Os yw gwisgo pans o Next i fod yn affrodisiac, mae gen i lot i ddysgu am arferion caru pilgwns mae rhaid!). A beth oedd pwynt y thing na am clwb gay yn Sbaen? Rhywun yn cael ffeit yn y Cwps? Waw! Er gwaethaf ambell i beth treiddiol a doniol, mae dal rhyw hen gulni ffug-werinol yn gefndir i'r cyfan. Digon o tits, ffani, birds, cachu, rhechu, gays a poofs a wiw i chi ddangos diddordeb mewn unrhyw beth i tu draw i Glawdd Offa -y ffacin fforinyrs ddiawl! Come on guys, cael real!

Trawsddwylliannu unffordd

2006-08-05T16:51:00.000+01:00

Ie, dyna ydi o! Y diwylliant Prydeinig Saesneg yw'r prif ddiwylliant cyffredin i bawb ar yr Ynys hon. Mae'n iawn i chi gael eich diwylliant bach lliwgar chi, cyn belled â'i fod yn cydnabod ei le isradd yn y system ac nad yw'n ceisio cystadlu â'r prif ddiwylliant a chymryd ei le. Iawn i chi gael eich eisteddfodau, eich sianel deledu, a'ch cylchoedd chwarae, ond mae'n rhaid iddyn nhw fod ar agor i bawb [sef i'r mwyafrif Prydeinig Saesneg]. Hiliaeth ac elitiaeth yw cadw'r pethau hyn i chi'ch hun.
Felly, dylech foderneiddio'ch eisteddfodau, peidiwch â bod yn gul! Denwch y di-Gymraeg! Cyfieithwch bopeth iddyn nhw, fel bod nhw'n gallu bod yn siwr nad ydych chi ddim yn ddweud dim byd cas amdanon ni'r mwyafrif. Beth am gynnal ambell i gystadleuaeth yn Saesneg?
Peidiwch â llenwi'ch sianel â rhaglenni Cymraeg yn unig, bydd hynny'n cau allan 80% o boblogaeth Cymru, ac os oes rhaid i chi dangos pethe yn Gymraeg gwnewch yn siwr (a) eu bod yn ailbobiad o fethiant a fu ar sianel Saesneg; (b) is-deitlwch nhw! Hyd yn oed os nad yw'r gwylwyr Cymraeg eisiau'r is-deitlau, rhowch nhw lan! Bydd yn gyfle iddyn nhw wella'u Saesneg.
A beth sydd yn eich pennau chi, yn trefnu cylchoedd chwarae i blant Cymraeg yn unig?! Am hunanol! Rhaid ichi groesawu pawb, a does dim ots os yw'r cylch chwarae Cymraeg yn troi'n Saesneg - bod yn 'gynhwysol' yw hynny.
Ond cofiwch chi, er bod hawl gyda ni i gael mynediad i bob rhan o'ch diwylliant Cymraeg chi, chewch chi ddim cymryd rhan yn ein byd ni oni bai eich bod yn gollwng eich Cymraeg. Peidiwch disgwyl cael prynu'ch trydan yn Gymraeg, peidiwch disgwyl cael therapi lleferydd yn Gymraeg, a pheidiwch siarad Cymraeg o flaen y Brawd Mawr!

Deddfwriaethu am y tro cyntaf ers Hywel Dda?

2006-07-29T00:33:00.000+01:00

Mawr oedd y sôn ar y newyddion (BBC) a chan ein Llywydd (DET) bod pasio Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn golygu y bydd deddfau yn ein cael eu llunio ar dir Cymru gan Gymry am y tro cyntaf ers Hywel Dda. Dw i ddim yn arbenigwr ar hanes cyfraith Cymru, ond doeddwn i ddim yn meddwl taw cyfraith statud oedd cyfraith Hywel Dda. Ar ben hynny, o fewn system gyfreithiol Cymru a Lloegr y bydd Mesurau'r Cynulliad yn cael eu gwneud, felly fyddan nhw ddim mor wahanol o ran cynnwys, ffurf a phroses ag roedd cyfraith Hywel Dda i gyfraith Lloegr. Hynny yw, byddan nhw'n edrych yn debyg i ddeddfau sy'n cael eu gwneud ym Mhyrdain ar hyn o bryd a byddan nhw'n delio â'r un mathau o beth. Ond yn fwy na hyn oll, mae'r Cynulliad wedi bod wrthi yn deddfwriaethu, yn Gymraeg ac yn Saesneg, ers 1999. Mae'n wir taw is-ddeddfwriaeth sydd wedi cael ei llunio hyd yn hyn, ond mae is-ddeddfwriaeth yn ddeddfwriaeth fel y byddai unrhyw un sy'n gweithredu yn groes iddi yn cael gwybod.

Plus ça change....perswadio busnes..siwrne 'to

2006-07-28T20:38:00.000+01:00

Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg wedi cyhoeddi strategaeth arall! A beth am hynny? Wel, mae'n delio gyda'r Gymraeg yn y sector preifat. Ydy hi? Ydy, mae hynna'n gam mawr ymlaen, ond ydy? Wel, nac ydy...maen nhw'n gwneud hynny bob hyn a hyn, ond does neb yn cymryd sylw.

Ymhell bell yn ôl yn y mileniwm diwethaf (1989) cyhoeddodd corff o'r enw Bwrdd yr Iaith Gymraeg ddogfen o dan y teitl Dewisiadau Ymarferol ar Gyfer Defnyddio'r Gymraeg mewn Busnes. Yn y ddogfen ceir 21 o awgrymiadau ynghylch sut i ddefnyddio'r Gymraeg mewn busnes. Mae'r saith cyntaf yng Nghylch 1, sef y lefel waelodol - effeithiol a chost isel; yr ail set o saith yng Nghylch 2, sy'n dangos cefnogaeth gadarnhaol, eto heb gost na phroblemau mawr; ac yna, Cylch 3, y trydydd set o saith, sy'n gofyn am 'ymroddiad rhesymol ond gweithredol'.

I roi blas o'r hyn sydd yn y cylchoedd gwahanol, mae dewis 1 (Cylch 1) yn awgrymu cynnwys rhywfaint o Gymraeg ar bapur ysgrifennu (rhaid i'r bobl ifanc gofio nad oedd gwefannau ac e-byst yn bodoli bryd hynny); dewis 13 (Cylch 2), sef "anogwch eich staff i ateb y teleffon yn ddwyieithog"; a dewis 16 (Cylch 3), sef "atebwch ohebiaeth Gymraeg yn Gymraeg". Yn y nodyn ar "gyrraedd yr amcanion", dywedir "Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn derbyn mai proses raddol fydd gweithredu'r canllawiau". Roedd hynny yn 1989.

Anfonwyd y canllawiau hyn at 1000 o gwmniau. Erbyn canol 1990 cafwyd ymateb ffafriol gan 10% o'r cwmniau hyn. Gwnaeth y cylchgrawn Golwg arolwg o 30 o'r 100 cwmni a atebodd yn gadarnahol flwyddyn ar ôl cyhoeddi'r canllawiau. Arolywgyd busnesau fel banciau, siopau'r cyfleustodau, siopau cadwyn ac archfarchadeodd ym Mhorthmadog, Caerfyrddin a Chaerdydd. Siomedig oedd y canlyniad o edrych ar y pum "dewis" mwyaf sylfaenol a daeth Golwg i'r casgliad "mai hap a damwain yn hytrach na pholisiau cyson sy'n penderfynu o ba raddau y mae delwedd a gwasanaeth dwyieithog ar gael". Roedd hynny yn 1990, ond tybed i ba raddau y byddai'r canlyniad yn wahanol pe gwneid yr un arolwg eto?

Mae 17 o flyndydoedd wedi pasio ers cyhoeddi'r canllawiau hyn. Canllawiau gwirfoddol oedden nhw. Bryd hynny, roedd y mudiad Cefn wedi arwain ymgyrch ddygn yn erbyn BT a chafwyd rhywfaint o fuddugoliaeth. Bryd hynny, BT oedd yr unig cwmni ffonau yn y wlad! Erbyn hyn, mae dewis o bron 20 cwmni ar gyfer ffonau yn y ty, heb sôn am ffonau symudol. Mae newid tebyg wedi digwydd ym maes trydan a nwy, lle gynt roedd Nwy Prydain, Manweb a Swalec i ddelio â nhw, erbyn hyn mae dros 15 o gwmniau pwer. Er gwaethaf 17 mlynedd o berswâd gan y Bwrdd, y cyfan o wasnaeth Cymraeg a geir yn y sector breifat yw ambell beth fel bil Cymraeg (os ydych chi'n gofyn amdano) gan yr hen gwmniau cyn-rhyddfrydoli, fel arall does dim cynnydd o gwbl.

17 mlynedd yn ôl mynegodd y CBI bryder am effaith polisi iaith o blaid y Gymraeg ar ddyfodol diwydiant yn y wlad. Maen nhw'n dal i wneud:

The CBI therefore urges the Assembly Government to maintain its stance on the current Welsh Language provisions, and the current voluntary approach assumed by businesses, under these new arrangements, and to resist calls for a new Welsh Language Act. Pwy sy'n dweud nad yw Alun Pugh yn gwrando?

Llafur newydd, busnes mawr

2006-07-26T12:51:00.000+01:00

Dyw strategaeth newydd Bwrdd yr Iaith ar y Gymraeg yn y sector preifat ddim yn syndod i neb. Rhygnu ar yr un hen dant fethedig "perswâd nid gorfodaeth" y mae. Hwyrach bod rhyw ddêl rhwng Alun Pugh a'r Bwrdd yn yr arfaeth achos mae'r ddogfen yn canu'n ffyddlon o lyfr emynau Llafur Newydd ac yn fwy dof na llawer o ddatganiadau diweddar y Bwrdd. Mae'n wir nad yw'r Bwrdd yn cau'r drws yn llwyr ar orfodaeth drwy ddeddfwriaeth drwy fynnu ei fod wedi galw’n gyson am ymestyn y ddeddfwriaeth gyfredol (Deddf 1993) i gwmpasu "gwasanaethau o natur gyhoeddus a ddarperir gan y Sector Preifat" ac mae'n canmol Llywodraeth y Cynulliad am ddangos arweiniad yn y maes hwn drwy ddod â rhai o’r cyfleustodau ymysg y cyrff y disgwylir iddynt baratoi Cynlluniau Iaith Gymraeg. Ond pwylais y datganiad i'r wasg yw: dim deddfwriaeth.

Dim deddfwriaeth ond cwmnïau mawrion a busnesau bach yw’r prif negeseuon fydd yn cael eu cyhoeddi yn lansiad Strategaeth Sector Preifat Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn Sioe Frenhinol Cymru ar ddydd Mercher 26 Gorffennaf am 10.30 am.

Rwy'n cymryd bod y cyfeiriad at "rhai o'r cyfleustodau" uchod yn gyfeiriad at y cwmniau dwr. Ddwy flynedd yn ôl pennwyd cwmniau cyflenwi dwr yng Nghymru yn gyrff cyhoeddus o dan Ddeddf yr Iaith. Faint o gwmniau dwr sydd yn gwasanaethu Cymru? Dau. Dwr Cymru a Severn Trent Water Ltd.. Faint o'r ddau oedd eisoes yn cynnig gwasanaeth yn Gymraeg cyn 2004? Un, sef Dwr Cymru. Ydy Hafren Trent yn cynnig gwasanaeth yn Gymraeg nawr? Wel, os taw Saesneg yw eich ail iaith gallwch chi ffonio Hafren Trent a gofyn i rywun gyfieithu'ech bil dwr dwr drso y ffôn. (Wn i ddim sut mae'n disgwyl ichi brofi mai Saesneg yw eich ail iaith...). Oes gan Hafren Trent Gynllun Iaith? Maen nhw'n ymgynghori ar un - hynny yw mae dwy flynedd wedi pasio ers pennu cmwniau dwr yn gyrff cyhoeddus, ond dim ond un sydd â Chynllun Iaith ac roedd gan y cwmni hwnnw (Dwr Cymru) gynllun iaith beth bynnag. Faint o weithiau mewn blwyddyn ydych chi'n cysylltu â'ch cwmni dwr? Yn bersonol, braidd byth - dw i'n cael bil blynyddol unwaith y flwyddyn.

Roedd Alun Pugh mor falch ei fod wedi llwyddo pennu dau gmwni yn gyrff cyhoeddus at ddibenion Deddf yr Iaith ddwy flynedd yn ôl fel ei fod wedi cyfeirio at y weithred yn ei araith yn y ddadl ar Iaith Pawb yn y Cynulliad (11.07.06) fel 'defnydd creadigol' o'r Ddeddf, ond prysurodd i bwysleisio nad yw hyn o reidrwydd yn gynsail i'r cyfleustodau eraill (ac eithrio trenau, sy'n mynd i gael 'ystyriaeth ofalus'). A'r rheswm? Wel, mae gan y cwmniau dwr fonopoli. Does dim modd i'r 'cwsmeriaid' ddewis pa gwmni sy'n cyflenwi dwr. Rheswm digon teilwng. Ond mae'n cyferbynnu cwmniau dwr, lle nad oes dewis, â chwmniau nwy a thrydan, lle mae, yn ei dyb ef, ddewis. Yn y ddadl ceir y datganiad rhyfeddol hwn:

O ran pwer, er enghraifft, byddaf weithiau’n derbyn ambell lythyr yn dweud nad yw rhai cwmnïau trydan yn bilio pobl yn Gymraeg. Mae nifer o gwmnïau pwer yn barod i wneud hynny ac mae gan ddefnyddwyr gryn bwer yn y mater. Os nad yw cwmnïau yn barod i weithio yn y ddwy iaith genedlaethol ac yn gwrthod darparu’r gwasanaethau hynny, mae gan ddefnyddwyr bwer i brynu eu trydan gan gwmni sydd yn barod i wneud hynny.

Mae'r datganiad yn gwbl gamarweiniol ac mae'n dreuni nad oedd dim un Aelod Cynulliad arall yn gallu, mewn dull seneddol, ddweud bod hyn yn llond trol o gachu!.

Dw i'n deall bod Cymdeithas yr Iaith wedi cysylltu â 14 o gwmniau pwer (heblaw Nwy Prydain) yn ddiweddar gan ofyn iddynt a ydynt yn dapraru gwasanaeth yn Gymraeg. Dim ond dau gwmni allan o'r 14 a atebodd. Gofynnodd npower i'r Gymdeithas ailanfon y cais yn Saesneg. Cafwyd ateb Cymraeg gan Atlantic yn dweud bod eu chwaer gwmni SWALEC yn cynhyrchu biliau Cymraeg. Felly, y dewis sydd gan y defnyddiwr hollalluog i gael rhyw faint o wasanaeth yn Gymraeg (a dyn ni ddim yn sôn am wasanaeth cynhwysfawr) yw rhwng Nwy Prydain a SWALEC, ac wrth gwrs, dyna'r ddau gorff a ddeilliodd o'r hen gyfleustodau gwladoledig. Felly pan ddywed Alun Pugh "nifer o gwmniau", yr hyn mae'n ei olygu yw "dau". Ac mae'r ffaith bod y ddau gwmni sy'n cynnig rhywfaint o wasanaeth Cymraeg yn hen gyflesutodau yn dangos nad yw rhyddfrydoli'r farchand ddim wedi esgor ar ragor o ddewis i siaradwyr Cymraeg.

Rhyw fath o barhad o'r hen ddyddie cyn rhyddfrydoli yw gwasanaethau cyfyngedig SWALEC a Nwy Prydain. Ond gwasanaeth sy'n edwino yw'r gwasanaeth hwn. Ar un adeg roedd biliau SWALEC yn dod yn awtomatig yn ddwyieithog, ond nawr mae'n rhaid gofyn am un yn Gymraeg (mae'r rheini yn cael eu hanfon alln i'w cyfieithu!) ond dim ond â'r bil go iawn, sef yr un Saesnwg y mae modd ichi dalu. Wrth ymestyn i gynnig gwasanaeth ffôn, mae'r biliau hynny yn uniaith Saesneg. Er hynny, mae SWALEC yn honni bod ganddynt "Gwasanaeth Cymraeg llawn".

Yn gynharach eleni, peidiodd Nwy Prydain ag anfon biliau Cymraeg at eu cwsmeriad busnes, er mwyn arbed arian. Cododd Hywel Williams AS hyn yn Senedd San Steffan, gan nodi bod Nwy Prydain Busnes wedi gwneud elw o £77 miliwn yn 2005. Yn ddigon diddorol, nid yw Nwy Prydain yn gweld newid yn y sefyllfa oni bai bod deddfwriaeth yn gorfodi hyn. Dyma a ddywedwyd mewn un llythyr:

"It may be the case that further legislation compelling energy suppliers to provide a fully bilingual service to business customers is necessary to reverse this decision"

Mae'n amlwg felly mai'r gorau y gall siaradwyr Cymraeg obeithio amdano gan y darparwyr nwy a thrydan yw gweddillion tameidiog, edwinol y dyddiau cyn-ryddfrydoli, felly pam mae Alun Pugh mor benderfynol o beidio â mynd ar ôl y cmwniau pwer? am yr un rheswm, mae'n debyg, ac mae'n canmol ymdrechion gwirfoddol Tesco, BT a'r Principality, hynny yw, achos cyfaill gorau Llafur Newydd yw Busnes Mawr.

"Mae’r bwrdd am barhau i weithio’n strategol i annog cwmnïau i ddefnyddio’r Gymraeg, o ran y fantais fusnes mae darparu gwasanaeth dwyieithog yn ei roi i gwmnïau fel BT, cymdeithas adeiladu’r Principality, a Tesco."

Mae'n wir bod gwefan y Principality yn llawer iawn mwy dwyieithog na lot o gwmniau yn y byd arian. Mae rhywfaint o Gymraeg, o chwilio amdani, ar wefan BT (diolch Ann!, ond mae gwefan Tesco yn gwbl amddifad o'r iaith.

Mae Tesco yn un o bytis mawr y Bwrdd. Mae Tesco yn noddi'r gwobrau dylunio dwyieithog y Bwrdd (beth am ddylunio gwefannau dwyieithog?!, yn gwerthu cardiau Santes Dwynwen y Bwrdd, ac yn cael eu cyfrif yn bobl dda yn gyffredinol ganddynt. Bob tro, mae Tesco yn rhechain yn Gymraeg, mae'r Bwrdd yno i roi cyhoeddusrwydd i'r cam mawr nesaf ymlaen yn hanes yr iaith. Wrth gwrs, mae Tesco, ym mherson Syr Terry Leahy, y prif weithredwr, hefyd yn un o bytis mawr Tony Blair. Mae Tesco wedi rhoi'n i'r Blaid Lafur ers cyfnod Blair, ac yn gyfnewid mae cyfarwyddwyr y cwmni yn aelodau o nifer o gyrff 'cynghorol' Llywodraeth y DU. Ffrind hael arall i Lafur Newydd yw'r cwmni pwer Scottish Power, sydd biau'r hen MANWEB. Yn naturiol, mae'r Blaid Lafur yn gorfod trin eu ffrindiau ym myd busnes yn ofalus a byddai'u llyffetheirio â gofynion i wario ychydig ar ddarparu gwasanaethau Cymraeg yn bwyta i mewn i'w helw pitw.

Yn y ddadl ar Iaith Pawb, broliodd Alun Pugh ei fod wedi ciniawa gyda'r CBI a nifer o gwmniau mawr yn ddiweddar a'i fod wedi cael ar ddeall ganddynt nad oes awydd am ddeddf iaith, er syndod i bawb!

Cefais ginio diddorol yr wythnos ddiwethaf gyda’r CBI a nifer o gwmnïau mawr. Ar draws y sector breifat, nid oes awydd am ddeddfwriaeth newydd yn y maes hwn

Disgrifiad o George Monbiot o'r CBI yw: the monster with a thousand stomachs, that will never be satisfied. Disgrifiad addas o dan yr amgylchiadau! Mae'r CBI yn lobio'r Llywodraeth (yn Nghaerdydd ac yn Llundain) yn gyson i dorri i lawr ar reoleiddio a gwario llai ar bopeth, ond busnes. Diben busnes yw gwneud arian, ac os gall busnesau dorri allan unrhywbeth sy'n torri ar elw, maen nhw'n mynd i wneud hynny! Go brin eu bod yn mynd i dderbyn sbin y Bwrdd bod defnyddio'r Gymraeg yn fantais economaidd arwyddocaol.

Gan fod y Comisiwn Cystadleuaeth ar hyn o bryd yn ymchwilio i'r sector siopau bwyd, bydd yn ddiddorol gwybod beth fydd ymateb Alun Pugh os ceir bod yr archfarchnadoedd mawr, i bob pwrpas, yn ffurfio monopoli. Mae gan Tesco dros 30% o'r farchnad fel y mae. Mae'n wir mae'n rhai trefi bod gan Tesco fonopoli lleol. Felly, os pennwyd y cwmniau dwr yn gyrff cyhoeddus o dan y Ddeddf am fod ganddynt fonopoli, a fydd yr archfarchnadoedd yn dioedef yr un ffawd?

Profi'r Plismyn

2006-07-23T10:24:00.000+01:00

Bwriad y blog hwn oedd dweud pethau pigog am bobl a sefyllfaoedd, ond hei! mae'n ddydd Sul! Dw i'n mynd i fod yn gadarnhaol.

Newydd ddarllen y pwt isod am y prawf iaith i blismym y Gogledd.

http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid_5190000/newsid_5198700/5198762.stm

Rhyfedd meddwl mai heddlu sy'n arwain ar bolisi iaith yng Nghymru ar hyn o bryd, ond dyma'r gwir. Heddlu'r Gogledd sydd ymhell ar y blaen, a Richard Brunstrom sydd â'r weledigaeth, ac yn bwysicach yr ewyllys i'w gweithredu. Mae'r prawf cychwynnol yn swnio'n isi-pisi ("noswaith dda bawb, beth sydd gynon ni yma 'ta?" a "Llanfairfechan"), wedi dweud hynny, fyddai hi ddim yn ddrwg o beth i gyflwynwyr radio a theledu orfod pasio prawf ynganiad enwau lleoedd! (Wps! Dechrau mynd yn bigog!)

Fel hyn mae'r cynllun. Maer' darpar blismyn yn gorfod pasio'r prawf syml cyn cael swydd, a byddan nhw'n gorfod pasio prawf anoddach ryw ddwy flynedd wedyn. Dyma'r hyn sy'n chwyldroadol: fydd neb yn cael dyrchafiad heb basio'r prawf! Ac yn fwy rhyfeddol byth, mae Ffederasiwn yr Heddlu, corff nad yw'n nodedig am ei syniadau blaengar, yn gefnogol. Mae hyn oll yn rhan o strategaeth 30 mlynedd - faint o gyrff cyhoeddus sydd â strategaeth mor hirdymor â hynny? Faint sydd ag unrhyw strategaeth o gwbl?

Dyma'r manylion recrwitio oddi ar wefan Heddlu'r Gogledd:

Nodwch os gwelwch yn dda y bydd pob penodiad, yn unol â Chynllun Iaith Gymraeg Heddlu Gogledd Cymru, yn amodol ar allu’r ymgeisydd i brofi fod ganddo ef/hi sgiliau sylfaenol yn yr iaith Gymraeg. Golyga hyn y dylai'r ymgeisydd fod â’r gallu i ynganu geiriau lleoedd yn gywir, i gyfarch pobl ac i ddangos cwrteisi ieithyddol sylfaenol. (Mewn perthynas â swyddi sy’n galw am lefel uwch o allu yn y Gymraeg, bydd y gofyniad hwn yn cael ei nodi'n glir). Cyfrifoldeb yr ymgeisydd fydd cyrraedd y safon angenrheidiol, fodd bynnag caiff ef/hi gefnogaeth drwy gyfrwng pecyn dysgu o bell a gynhyrchwyd gan Heddlu Gogledd Cymru. Bydd y pecyn dysgu llawn yn cael ei anfon at yr ymgeisydd unwaith y bydd wedi pasio’r cam didoli papur. Bydd recriwtiaid newydd yn cael rhagor o hyfforddiant yn yr iaith Gymraeg fel rhan o'r cwricwlwm hollgynhwysfawr.

Bues ar gwrs cyf-weld ryw dro yn y corff cyhoeddus lle dw i'n gweithio. Mewn ffug gyfweliad gofynnais i'r ffug ymgeisydd a oedd yn siarad Cymraeg. Yn y 'sesiwn adborth' , roedd fy adborthwyr yn gytun na chawn i ddim ofyn y fath gwestiwn 'gwahaniaethol'. Doedd fy nadl ein bod ni'n gorff cyhoeddus sy'n gwasanaethu Cymru gyfan gyda pholisi o 'gyflawni gwasanaethau' yn y ddwy iaith ddim yn ymddangos yn berthnasol. I'r 'adborthwyr', roedd y cwestiwn yn debyg i 'Gethoch chi'ch geni yn y Bala?' gyda'r ensyniad bod ateb cadarnhaol yn gyfystyr i roi'r job i 'un ohonon ni'.

Mae'n debyg ei bod yn haws i Richard Brunstrom, fel Sais sydd wedi dysgu'r iaith, gyflwyno polisi fel hyn nag y byddai i Gymro gwaed coch cyfa o berfeddion y Fro, achos dyw e ddim yn gofyn i neb wneud rhywbeth nad yw ei hun wedi'i wneud a does neb yn gallu'i gyhuddo o gadw swyddi i'w deulu estynedig. Dyma gyfle i bob Prif Weithredwr di-Gymraeg ddilyn ei eisampl. A chyfle i'r rhai Cymraeg symud oddi ar 'u tine a gwneud rhywbeth!

Mae Llywodraeth yn Cynulliad yn annog cydweithrediad rhwng cyrff cyhoeddus yng Nghymru i greu gwasanaeth cyhoeddus sy'n canolbywntio ar y dinesydd, ac yn ddigon clodwiw, un o'r egwyddorion sylfaenol i lywodraethu'r ymdrech hon yw cydraddoldeb rhwng y Gymraeg a'r Saesneg (gw. Creu'r Cysylltiadau http://new.wales.gov.uk/about/strategy/makingtheconnections/?lang=cy). Os yw'r Llywodraeth o ddifrif am hyn, dylai ystyried esiampl Heddu'r Gogledd a llunio profion iaith i bawb sy'n gweithio yn y sector cyhoeddus yng Nghymru. Mae hyn yn digwydd yn arferol mewn sawl gwlad ddwyieithog arall. Gan fod pawb yng Nghymru bellach yn dysgu'r Gymraeg nes eu bod yn 16, byddai'n anodd dweud bod hyn yn camwahaniaethu a byddai'n rhoi gwerth ymarferfol i'r iaith i bobl sy'n tybio nad oes iddi ddefnydd y tu hwnt i'r ystafell ddosbarth.

http://www.north-wales.police.uk/nwp/public/en/blogs/viewblog2.asp?CID=3 (Os caf i fod yn bigog Richard, ble mae'r tudalen Cymraeg?!)

2006-07-21T13:59:00.000+01:00

Dyma fy mhostiad cyntaf, ond does gen i ddim byd i'w ddweud eto.